Staszek

Staszek
staszek2000(malpa)ymail.com / zdybi(malpa)interia.eu

czwartek, 24 maja 2018

PROTRACTOR

Protractor zwany również namiernikiem, waypointerem lub kątomierzem wielofunkcyjnym jest wśród turystów, survivalowców i żołnierzy wciąż niedocenianym narzędziem w nawigacji. Nie tylko ułatwia pracę przy odczytywaniu z mapy i nanoszeniu na nią współrzędnych obiektów, ale również pozwala na dużo precyzyjniejsze i szybsze wyznaczanie azymutów na mapie, niż jest to możliwe przy użyciu busoli płytkowej. Protractor jest wręcz nieodzowny przy posługiwaniu się busolą z nieprzeźroczystym dnem limbusa. A tego typu megataktycznie wyglądające busole są ulubionymi narzędziami militarystów i wielu żołnierzy. Za pomocą protractora można również mierzyć na mapie nie tylko odległości wzdłuż prostych, ale również krzywych linii. Protractor można także wykorzystać do mierzenia nachyleń terenu, wysokości gwiazd, odległości w terenie.

Niestety, nasz rodzimy rynek jest bardzo ubogi pod względem protractorów. Wykazując się nieco większym zaangażowaniem można kupić różne modele zagraniczne. Jednakże mimo, że posiadam kilkanaście różnych modeli protractorów, to jednak żaden z nich nie spełnia całkowicie moich wymogów. A to za sprawą tworzywa które jest zbyt cienkie i giętkie, zbyt małych liter i cyfr utrudniających odczyt przy słabym świetle, tysięcznych z niedomiarem, dziwnych (dla naszych polskich map) skali, niepotrzebnie skomplikowanemu sposobowi odczytywania i nanoszenia współrzędnych na mapę, itp. W ten sposób doszedłem do wniosku, że trzeba samemu stworzyć protractor, który będzie spełniał jak największą gamę wymagań. W efekcie powstał model, który po konsultacjach z szefem „Szkoły Kadetów” z Lublińca Aleksandrem Kukiełką, można było oddać do druku i przekazać do testów kursantom.

Mierzenie odległości wzdłuż linii prostych

Do tego celu służą pionowe i poziome podziałki liniowe 1:25 000 i 1:50 000 (Rys. 1). Zarówno żołnierze jak i cywile (mapy turystyczne i topograficzne Głównego Geodety Kraju) najczęściej używają map w skali 1:50 000. Mapy w skali 1:25 000 są rzadziej wykorzystywane, najczęściej korzystają z nich turyści. Bez większego problemu można mierzyć odległości również na mapach w skali 1:100 000. Trzeba wówczas pamiętać, że wartości podane na podziałce liniowej 1:50 000 należy pomnożyć przez 2.
Sposób przeprowadzenia pomiaru zaprezentowany jest na rys. 2.

Mierzenie odległości wzdłuż linii krzywych

Do tego celu służy nitka przeprowadzona przez środkowy otwór w protractorze. Najlepiej jeżeli wykonana jest z bawełny (bawełna dobrze wchłania wodę) z domieszką materiałów sztucznych i ma długość przynajmniej 30 cm (optymalna długość 50 cm). Nitkę zamaczamy w wodzie a następnie układamy na mapie tak, aby dokładnie przylegała do mierzonego obiektu liniowego (rzeki, drogi, itp.). Zaznaczamy na nitce długość mierzonego obiektu, lub zwyczajnie trzymamy palcami nitkę w miejscu w którym był koniec mierzonego obiektu. Następnie nitkę lekko naciągamy i przykładamy do podziałki liniowej (tak jak na rysunku 1), odczytując na podziałce długość mierzonego obiektu. Dobrym sposobem jest zawiązanie na nitce supełków co 6 cm (długość podziałki liniowej na protractorze), co w skali 1:50 000 oznacza 3 km w terenie. W ten sposób mierząc zarówno prosty jak i krzywy odcinek na mapie o długości np. 21 cm, najpierw odczytujemy ilość węzełków na nitce (w tym przypadku będą 3 węzełki, czyli 18 cm co oznacza 9 km w terenie), a następnie przykładamy do podziałki liniowej protractora tylko ostatni odcinek wynoszący 3 cm (1,5 km w terenie). Dodajemy 9 km do 1,5 km i otrzymujemy wartość 10,5km.

Nachylenie terenu.

Końcówkę nitki obciążamy np. długopisem. Protractor ustawiamy pionowo, tak aby obciążona nitka swobodnie zwisała, lekko dotykając podziałki kątowej z wartością „0” na obwodzie protractora. Górną krawędź ustawiamy równolegle do nachylonej powierzchni terenu (tak jak przy celowaniu busolą z klinometrem) i następnie odczytujemy wartość nachylenia terenu w stopniach lub tysięcznych. Analogicznie postępujemy mierząc np. wysokość Gwiazdy Polarnej nad horyzontem, wysokość drzewa, budynku, itp.

Mierzenie odległości w terenie.

Postępujemy podobnie jak podczas mierzenia odległości za pomocą podziałki tysięcznej w lornetce. Jeżeli nitka ma długość 50 cm wówczas jedną ręką końcówkę nitki przykładamy do policzka tuż poniżej oka, natomiast w drugiej ręce trzymamy protractor, lekko napinając nitkę. Jeżeli znajdujący się przed nami obiekt, którego wysokość wynosi około 2 m (np. żołnierz) mieści się dokładnie pomiędzy dwoma kreskami na podziałce liniowej protractora (kreski są co 2 mm) wówczas obserwowany żołnierz znajduje się w odległości ok. 500 m od nas.

Wyznaczanie lub odczytywanie współrzędnych z mapy

Protractor najczęściej używany jest do odczytywania z mapy i wyznaczania na niej azymutów oraz współrzędnych interesujących nas obiektów. Niestety, najczęściej spotykane na rynku protractory w celu np. zaznaczenia na mapie obiektu o określonych współrzędnych wymagają często dwukrotnego ustawienia i sposób ich pozycjonowania względem siatki współrzędnych, jak i samego punktu, jest mało precyzyjny. Dlatego opracowałem protractor, który pozwala na szybkie i precyzyjniejsze wyznaczanie, bądź też odczytywanie, współrzędnych obiektów. W opracowanym protractorze nie ma pustych trójkątnych okienek ani też podłużnych wycięć. W początku układu służącego do odczytywania lub zaznaczania współrzędnych znajduje się mały otwór, za pomocą którego możemy ołówkiem na mapie wyznaczyć punkt o określonych koordynatach. Poziome i pionowe linie poprowadzone co 1 cm zwiększają precyzję i przyśpieszają pozycjonowanie protractora. Sposób odczytywania współrzędnych jest przedstawiony na rys. 3.

Rys. 1. Mapa 1:50 000 z siatką kilometrową PUWG-1992. Dla lepszej wizualizacji południki i równoleżniki na mapie jak również ich opisy są w nietypowym kolorze fioletowym.


Rys. 2. Mierzenie odległości pomiędzy dwoma mostami na rzece Bystrzance za pomocą podziałki liniowej protractora.


Rys. 3. Wyznaczanie współrzędnych mostu na Bystrzance za pomocą protractora.


Nowy protractor z obu stron jest zabezpieczony przed porysowaniem specjalną folią. Przed przystąpieniem do pracy z protractorem należy przynajmniej z jednej strony ściągnąć folie zabezpieczającą, natomiast drugą folię w kolorze błękitnym można pozostawić. Będzie chronić nadruk przed ścieraniem się. Przez środkowy otwór w protraktorze należy przewlec nitkę i za pomocą węzełków zabezpieczyć ją przed wysunięciem się.

W najbliższych miesiącach „Szkoła Kadetów” uruchomi sprzedaż omawianego modelu protractora (szkolakadetow@onet.pl). Obecnie można u mnie zamówić tylko parę sztuk, które pozostały z pierwszego wydruku.

Dla lepszego zrozumienia przez Czytelników treści powyższego postu słownictwo fachowe zostało znacznie uproszczone.


Brak komentarzy: